Groningen

From Heraldry of the World
Jump to: navigation, search
Netherlands.gif
Heraldry of the World
Civic heraldry of the Netherlands - Nederlandse gemeentewapens
Netherlands.gif


GRONINGEN

Provincie  : Groningen
Opheffing  : -
Toevoegingen : 1969 Hoogkerk, Noorddijk (ged)

I : 10 november 1819
"Van goud beladen met een dubbelden zwarten arend, hebbende op deszelfs borst een schildje van zilver beladen met een groene dwarsbalk. Het schild gedekt met een gouden kroon en ter wederzijde vastgehouden door een zwarte arend."

NB : de kroon heeft 5 bladeren

Wapen van Groningen

Oorsprong/verklaring

Het wapen is samengesteld uit de Duitse rijksadelaar met als hartschild het oude wapen van de stad. De oorsprong van beide figuren wordt hieronder verder besproken. Het oudste zegel van de stad dateert uit de 13e eeuw. De oudste afdruk hangt aan een charter uit 1276, maar er zijn aanwijzingen dat het zegel al in 1245 in gebruik was. Het zegel vertoont de afbeelding van een kerk, waarschijnlijk de St. Maartenskerk (Martini) (Fig 1).

Gronz1.jpg

Fig 1 : Het oudste zegel van Groningen, uit 1276. (uit : Schuitema Meijer en Van der Veen, 1965, afbeelding 1).

Bij dit (groot)zegel hoorde ook een contrazegel, in gebruik vanaf het einde der 13e eeuw. Het vertoont eveneens een afbeelding van de St. Maartenskerk, echter wel afwijkend van de afbeelding op het grootzegel. Dit contrazegel wordt tot in de 17e eeuw gebruikt.

Latere stadszegels vertonen allen ongeveer dezelfde afbeelding, er zijn verschillen in kleine details. Tot in 1809 worden zegels gebruikt met de afbeelding van een 13e eeuwse Martinikerk.

In de 15e eeuw kwam er nog een ander zegel in gebruik, met daarop een dubbele adelaar en een schild met een dwarsbalk. Dit zegel was echter een signet, dwz een zegel voor dagelijks gebruik en minder belangrijke zaken. Zoals gezegd bleef het grootzegel de Martinikerk vertonen.

Het wapen met de dwearsbalk is het eigenlijke wapen van de stad Groningen. Het werd in eerste instantie gevoerd op zegels van de prefecten van de stad (plaatsvervangers van de bisschop van Utrecht, de eigenlijke machtshebber). Er zijn zegels bekend van Egbert van Groningen (1263) en Adolf (1291) met daarop het schild met de dwarsbalk. Hun opvolgers uit het geslacht Van Gronebeke voerden eveneens een dwarsbalk, maar met drie rozen, geplaatst twee boven en één onder de dwarsbalk. Of deze prefecten familie waren van voornoemde Egbert en Adolf is niet duidelijk.

Of de dwarsbalk nu het wapen van de prefectenfamilie was en overgenomen is door de stad is niet bekend. Het kan evengoed andersom zijn geweest. In ieder geval wordt het wel als stadswapen gezien sinds de 14e eeuw. Het komt dan ook voor op Groningse munten.

In de loop van de 15e eeuw wordt het schild met de dwarsbalk voor een adelaar geplaatst. Bij reconstructies in de Martinikerk is een schildering uit het midden der 15e eeuw gevonden, waarop het schild voor een éénkoppige adelaar is geplaatst. De dwarsbalk is daarop ook groen, de oudste kleurenafbeelding. Al vrij snel daarna wordt de adelaar vervangen door een tweekoppig exemplaar. Deze voorstelling komt voor op een kleinzegel uit 1455. Het schild is hierbij opde borst van de adelaar geplaatst. Op munten staat het schild tussen de poten van de adelaar. In geen enkele afbeelding uit deze tijd staat de adelaar op het schild, altijd als schildhouder.

De Duitse rijksadelaar werd eigenlijk alleen gevoerd door steden die direct onder rijksgezag vielen. Groningen was niet zo'n vrije rijksstad (Deventer en Nijmegen bijvoorbeeld wel), maar was zo onafhankelijk van Utrecht, dat ze zich wel vrij beschouwden. Waarschijnlijk is de rijksadelaar daarom in het wapen opgenomen.

In de loop der 16e eeuw wordt de adelaar eveneens in het schild geplaatst. Er zijn verschillende versies bekend, met het schild op de borst of tussen de poten. Een kroon wordt in de 17e eeuw toegevoegd. Ook hier is geen sprake van enige eenduidigheid, een groot aantal kronen wordt gevoerd in de 17e en 18e eeuw. Ook hebben de koppen van de adelaar regelmatig een aureool, of een letter G tussen de koppen. (Fig 2).

Gronin2.jpg

Fig 2 : Het wapen zoals afgebeeld op een stadsplattegrond uit de 17e eeuw, gedekt door een keizerskroon. (uit : Schuitema Meijer en Van der Veen, 1965, afbeelding 65).

Schildhouders verschijnen in de 17e en 18e eeuw eveneens. Het zijn dan eigenlijk altijd leeuwen. Een voorbeeld van een dergelijk wapen is te zien in Fig 3.

Gronin3.jpg

Fig 3 : Een afbeelding van het wapen met kroon en leeuwen als schildhouders, naar een tekening uit 1729. (uit : Schuitema Meijer en Van der Veen, 1965, afbeelding 64).

Adelaars komen al vrij snel daarna voor, maar meer als decoratief element. Als eigenlijke schildhouders verschijnen ze pas in 1808, dus vlak voor de wapenaanvraag en verlening in 1819.

De kleuren zijn al sinds de 16e eeuw ongewijzigd. De dwarsbalk is al groen in de 15e eeuw, het schild met de adelaar zijn al goud en zwart in de 16e eeuw.

Behalve in het wapen van de stad komt het Groningse wapen ook voor in het provinciewapen, de wapens van Muntendam, Termunten en Haren (dorpen waar de stad de heerlijke rechten bezat), maar ook op diverse andere plaatsen, waar de stad enige macht of invloed had.

Wapen van Groningen

Het wapen in de Oldenkott albums +/- 1910
Wapen van Groningen

Het wapen in de Koffie Hag albums +/- 1930
Groningen.tile.jpg

Het wapen op heraldische tegels
Groningen1.tile.jpg

Pol-groningen.JPG

Het wapen gebruikt als helmteken van de politie.


Powered by Onecom.jpg

Literatuur : Schuitema Meijer en Van der Veen, 1965


Help maintaining Heraldry of the World !

Heraldry of the World is a private site, which is on-line since 1996. It is a hobby, which takes much time and money (books, hosting etc etc). If you would like to support this site, donations are very welcome ! You can support the site by donating items (books, pdf, images and other items) or financially using the PayPal button below.
All donations send to this specific PayPal address will be used for acquiring books or other items for the site and not for private use.