Nederlandse Gemeentewapens

AMSTERDAM

Provincie : Noord Holland
Opheffing : -
Toevoegingen : 1921 Buiksloot, Nieuwendam, Ransdorp (1818 Durgerdam, Holysloot, 1857 Schellingwoude), Sloten, Watergraafsmeer, 1966 Weesperkarspel (ged, 1846 Bijlmermeer)

I : 26 juni 1816

" Van keel, beladen met een pal van sabel, waarop 3 kruisen van zilver, staande in den zin van den pal. Het schild gedekt met de Roomsche keizerlijke kroon en vastgehouden door 2 leeuwen in hunne natuurlijke verwen."

NB : de leeuwen zijn omziend

II : 7 juni 1898

" In keel een pal van sabel, beladen met 3 verkorte St. Andrieskruisjes van zilver; paalsgewijze gerangschikt. Het schild gedekt met de Rudolphinistische keizerlijke kroon en ter wederszijde vastgehouden door twee van keel getongde leeuwen in natuurlijke kleur, staande op een piedestal of console."

III : 29 maart 1947

" In keel een pal van sabel beladen met 3 verkorte St.Andrieskruisjes van zilver, paalsgewijze gerangschikt. Het schild gedekt met de Rudolphinistische keizerlijke kroon en van weerszijden vastgehouden door 2 van keel getongde leeuwen van natuurlijke kleur, staande op een piedestal of console, vergezeld van het devies 'Heldhaftig - Vastberaden - Barmhartig '. "

Oorsprong/verklaring :
Het wapen komt al als zodanig voor sinds begin 15e eeuw. Het wapen is waarschijnlijk afgeleid van het wapen van Jan van Persijn, heer van Waterland en Aemstelle (vergelijk Amstelveen, Ouder Amstel en Waverveen). Ook wordt wel gedacht dat de paal de rivier de Amstel voorstelt, waarbij de kruisjes uit het wapen van Persijn zijn aangebracht ter onderscheiding van andere paalwapens, zoals Delft en Gouda.

De oudste afbeelding van het wapen sateert uit 1350; het komt voor op een stempeltang van het lakengilde. De tang werd in 2008 gevonden. Het gebruik van het wapen is dus ouder dan het gebruik op de zegels doet veronderstellen (zie onder).

De zegeltang van het gilde uit 1350.

Op de oudste zegels van Amsterdam, uit de 14e eeuw, komt alleen een kogge voor, zeilend op een zee. Op het oudste zegel staat een banier met een leeuw, het wapen van de graven van Holland.

Op de hierop volgende zegels is het wapen vervangen door een wapen met vier leeuwen, het toenmalige wapen van de graven uit het huis Holland-Henegouwen (vgl Ilpendam). Ook komt op het 4e zegel een banier voor met daarop drie kruisjes.

De kroon werd in 1488 verleend door Rooms-koning Maximiliaan van Oostenrijk, voor bewezen diensten. Deze kroon was niet de keizerlijke kroon, maar de koninklijke kroon, Maximiliaan was immers nog geen keizer. Op oude kaarten en documenten wordt het wapen dan ook afgebeeld met de koningskroon. In 1508 werd Maximiliaan keizer en werden alle kronen vervangen. Waarschijnlijk is dit ook gebeurd met het wapen van Amsterdam. Het stadswapen komt met de oorspronkelijke 16e eeuwse keizerskroon oa voor op de bodebus (het onderscheidingsteken van de officiële gemeentebode) uit 1548. Op deze bus ook de voorstelling zoals die op het zegel werd gevoerd.

De Rudolphinistische keizerskroon werd pas een eeuw later ontworpen. Er zijn geen documenten bekend, waarin Rudolph de stad het recht verleend om met zijn kroon te pronken. Wel is de macht van Amsterdam het grootst tijdens de regering van deze keizer. In de stad herinnert alleen de kroon op de Westerkerk aan Rudolph. Het was niet gebruikelijk dat steden hun kroon vervingen bij iedere nieuwe keizer. Waarom in 1898 dan ook gekozen is voor de Rudolphinistische keizerskroon is niet geheel duidelijk. De maximiliaans keizerskroon zou een beter keuze geweest zijn.

De spreuk werd na de tweede wereldoorlog door Koningin Wilhelmina verleend.

Tijdens de Franse tijd voerde de stad het wapen met een schildhoofd van azuur beladen met 3 bijen van goud. Dit was het teken van de steden der eerste klasse. Het wapen werd door Napoleon verleend op 3 juni 1811. Het schild werd toen ook gedekt door een muurkroon met een uitkomende naar rechts ziende adelaar van sabel.

Literatuur : Van den Bergh, 1878; Klönne, 1899; Sierksma, 1962; Campardon, 1889; Agterberg, 1980; Ewe, 1972

Home © Ralf Hartemink 1996, ->

See also my other sites Food-Info.net and Food Dictionary